Chủ đề

(Văn hóa) - Bài viết dưới đây của Gs. Ts. John Vu kể lại vài câu chuyện thường ngày trong chuyến công tác bên Trung Quốc. Những câu chuyện này tuy là bên Trung Quốc nhưng cũng rất giống với những gì tôi có dịp trải nghiệm ở phi trường Nội Bài. Cũng những chen lấn, dành hàng, đòi lên trước và được ưu tiên, tất cả đều xảy ra. Mà, không phải chỉ ở Nội Bài đâu, ở Tân Sơn Nhất cũng vậy, dù cường độ có vẻ thấp hơn.

Rác đầy dưới chân cột cờ các quốc gia ASEAN ở đối diện đường Nguyễn Huệ, TP HCM sau giờ giao thừa 2018

Rác đầy dưới chân cột cờ các quốc gia ASEAN ở đối diện đường Nguyễn Huệ, TP HCM sau giờ giao thừa 2018

Tôi nghiệm ra một biện pháp rất hữu hiệu để đối phó với những kẻ “queue jumper” (chen lấn khi xếp hàng – BBT) ở Việt Nam. Mình chỉ cần phàn nàn bằng tiếng Anh (và giả vờ không phải là người Việt hay không biết tiếng Việt) thì họ sẽ ‘lành’ ngay. Dĩ nhiên, cũng có những kẻ – Nhất là kẻ làm bự trong hệ thống lãnh đạo – họ chẳng ‘lành’ đâu, và đành phải thở dài với những con người đó như là không may mắn.

Ngược lại, tôi có trải nghiệm thật đáng nhớ ở Nhật. Một lần vào buổi chiều ở Nagoya tôi đi lạc đường, không biết đường về khách sạn (Nikko). May phước gặp một anh người Nhật, tôi ‘tóm lấy’ anh và hỏi đường. Anh này nói tiếng Anh không được nên chỉ nói bằng… tay. Thấy tôi có vẻ ngơ ngác, anh ta kéo tôi đến ngã tư, rồi lấy tờ giấy ra vẽ đường cho tôi về khách sạn. Tôi cám ơn rối rít, rồi đi về hướng anh ta chỉ, nhưng khi tôi nhìn lại thì thấy anh ta vẫn đứng đó xem tôi có đi đúng hướng không! Anh ta thấy tôi nhìn lại, và ra dấu cứ đi tiếp, rồi anh ta mới quay về hướng đi của mình. Thiệt tình, tôi không biết nói bao nhiêu lời và biểu cảm ra sao trước sự tử tế của anh ta. (Còn ở Hà Nội, có lần tôi hỏi tên đường, thì một anh chàng cũng muốn giúp nhưng anh ta đòi… tiền).

Cảnh chen lấn xô đẩy khi làm thủ tục ở sân bay Việt Nam (nơi du khách quốc tế thường chứng kiến) thường xuyên đến nổi ai cũng ngao ngán.

Cảnh chen lấn xô đẩy khi làm thủ tục ở sân bay Việt Nam (nơi du khách quốc tế thường chứng kiến) thường xuyên đến nổi ai cũng ngao ngán.

Xếp hàng và trật tự là điều hiển nhiên ở tất cả các quốc gia văn minh. Ảnh chụp tại Singapore

Xếp hàng và trật tự là điều hiển nhiên ở tất cả các quốc gia văn minh. Ảnh chụp tại Singapore

Những nước như Nhật, Hàn Quốc và phương Tây (nói chung là Western Countries, không kể Nga hay các nước đó) đã hình thành một văn hoá xã hội rất đáng nể. Những việc nhỏ nhặt như đứng xếp hàng ở thang máy trong khách sạn, xếp hàng chờ lên xe điện, thái độ và hành vi ở hồ bơi, thậm chí trong toilet, đều nói lên cái tầm văn hoá.

Nếu ở Sydney, nếu các bạn có dịp đi xe điện (xe lửa) đến những trạm trong trung tâm thành phố (như Town Hall chẳng hạn) sẽ thấy rất khác so với những trạm có nhiều người Việt và Li-băng sống. Ở Town Hall, mọi người tự động xếp hàng, chờ cho người trong xe ra trước, rồi mới lên xe. Còn ở những nơi đông người Li-Băng hay Ả Rập nói chung thì loạn cả, chẳng ai nhường ai, họ đứng chấn ngay tại cửa xe điện và không chờ người trong xe ra trước mà tự nhiên lên xe, làm cho người trong xe phải lạn lách mới ra được.

Ở những khu phố đông người Việt Nam sinh sống thì xả rác gần như trở thành một… qui luật. Sáng thứ Hai nào, cái carpark (bãi đậu xe) đều sạch sẽ, vì nhân viên thành phố đã làm vệ sinh. Nhưng đến ngày thứ Sáu thì hỡi ơi cái carpark trở thành một bãi rác dơ dấy. Người ta có suy nghĩ rất lạ lùng là “cứ xả rác, vì có người sẽ dọn thôi”, nhưng họ không nghĩ rằng những người dọn rác đó ăn lương và chính chúng ta trả lương cho họ!

Những tấm biển hướng dẫn sử dụng tolet xuất hiện ở trường

Những tấm biển hướng dẫn sử dụng tolet xuất hiện ở một trường Đại học Sydney, điều này rất xúc phạm những người có ý thức, nhưng những người vô ý thức vẫn “bình chân như vại”.

Ở một trường Đại học lớn ở Sydney, tôi bị sốc khi vào toilet vì có cái hình chỉ cho người ta… cách ngồi trên cầu. Tôi hỏi anh nhân viên vệ sinh tại sao có tấm hình này, thì anh ta cho biết có những sinh viên ngồi chồm hổm trên thành cầu, và làm hư hỏng cầu, làm dơ dấy cầu kinh khủng. Anh ta chịu không nổi, nên yêu cầu ban quản lí phải có tấm hình xúc phạm đó ngay tại cầu! Ấy thế mà thói quen đó vẫn không thay đổi! Họ là ai và đến từ đâu? Chắc chắn không phải sinh viên Úc, cũng chẳng phải sinh viên Việt. Rất nhiều sinh viên của trường này đến từ Trung Quốc và mấy nước Ả Rập.

Những thói quen tuy rất nhỏ như thế nhưng thể hiện đẳng cấp của một dân tộc. Tôi nghĩ mình không nói quá đâu. Do đó, tôi nghĩ Bill (trong bài của Gs John Vũ) nói đúng là người Trung Quốc có thể giàu có hơn trước đây, nhưng họ vẫn chưa đủ tư cách lãnh đạo thế giới vì cái văn hoá của họ còn thấp quá.

Chuyện chưa từng kể của GS John Vũ và Bill Gates

Giáo sư, Tiến sĩ John Vu (Dương Nguyên Vũ )

Giáo sư, Tiến sĩ John Vu (Dương Nguyên Vũ )

Giáo Sư John Vu (Dương Nguyên Vũ), bút hiệu Nguyên Phong, là một nhà khoa học nổi tiếng nước Mỹ thuộc trong Top 10 những người sáng tạo nhất thế giới, đứng đầu là Bill Gates và Steve Jobs. Câu chuyện độc đáo, sâu sắc và góc nhìn thông thái của GS John Vu này về cuộc trò chuyện thú vị với Bill W. Gates, khi họ đi giảng ở hai quốc gia lớn Châu Á. Sau khi rời chức Vice president của Boeing, GS John Vu hiện là viện trưởng Viện Công Nghệ Sinh Học ÐH Carnegie Mellon, là dịch giả/tác giả bộ sách Hành Trình về Phương Ðông, Ðường Mây Qua Xứ Tuyết, Ngọc Sáng Hoa Sen, Trên Ðỉnh Tuyết Sơn,… và cuốn mới nhất 2016 là Khởi Hành.

Hè năm ngoái tôi đã đi dạy với Bill Gates và học được rất nhiều qua kinh nghiệm của người giám đốc điều hành doanh nghiệp này. Khi đi qua nhiều nước, chúng tôi thường xếp hàng ở phi trường. Bill quan sát: “Ông có thể thấy ở một số nước, mọi người chờ đợi kiên nhẫn cho đến lượt họ nhưng ở một số các nước khác, người ta lại thường chen lấn xô đẩy. Mua vé là đều được xếp chỗ trên máy bay rồi, vậy sao họ phải xô đẩy người khác? Dường như là giáo dục của xứ họ thiếu đào tạo phép xã giao và sự tự trọng. Nước này (Trung Quốc – BBT) vẫn muốn trở thành quốc gia lãnh đạo thế giới nhưng cứ nhìn vào dân chúng xô bồ, hỗn loạn, chen lấn và thiếu tự trọng như thế này thì còn lâu họ mới lấy được sự kính trọng của các quốc gia khác. Họ có thể có sức mạnh kinh tế nhưng muốn đi xa hơn thì còn lâu lắm vì kinh tế là một chuyện nhưng “dân trí” lại là một chuyện khác. Không phải to tát, lớn lao là quan trọng nhưng thường những điều nhỏ bé xác định ra hệ thống giáo dục của xứ họ tốt như thế nào. Chính hành vi của những người dân xứ đó xác định ra rằng liệu nước đó có là “Ðẳng Cấp Thế Giới” (World Class) hay không ? Một con heo có thể thoa son giồi phấn nhưng nó vẫn là một con heo, phải không?”

Khi rời khỏi nước này, Bill kết luận: “Quốc gia này còn phải học nhiều vì không có hệ thống dịch vụ tốt ở đây. Cả nước đang hội tụ vào phát triển sản phẩm để xuất cảng tối đa nhưng họ sẽ không đi xa được nữa. Họ có thể hiểu kinh doanh sản phẩm nhưng không hiểu kinh doanh con người. Toàn thể nền kinh tế là về xây dựng thật nhiều cơ xưởng, sao chép mọi thứ và xây dựng nhiều sản phẩm giá rẻ nhưng không cần phẩm chất cao, nghĩa là họ không nghĩ gì đến khách hàng mà chỉ nghĩ đến quyền lợi của họ. Họ muốn xây dựng mọi thứ, sản phẩm lớn, sản phẩm nhỏ nhưng họ sẽ không bao giờ thành công vì không hiểu nhu cầu của khách hàng; họ không có ý tưởng nào về sự thỏa mãn của khách hàng. Từ người quản lý khách sạn tới nhân viên phục vụ nhà hàng, từ viên chức cao cấp tới nhân công mức thấp, tất cả họ đều hành động y hệt như nhau, cứ vội vàng làm gì đó cho nhanh chóng mà không suy nghĩ. Chúng ta đã đi tìm hiểu rất nhiều cơ xưởng và nếu chú ý, ông sẽ thấy rằng phần lớn các cơ xưởng đều có giám thị người ngoại quốc và phần lớn các công ty đều có người giao dịch ngoại quốc bởi vì người của họ không thể làm điều đó. Ðó là làm kinh doanh “nửa đường,” sản phẩm không thể thành công nếu không có dịch vụ, và chính dịch vụ mới đem khách hàng trở lại.”

Chủ tịch Trung Quốc Hồ Cẩm Đào trao đổi cùng Chủ tịch Microsoft Bill Gates năm 2006.

Chủ tịch Trung Quốc Hồ Cẩm Đào trao đổi cùng Chủ tịch Microsoft Bill Gates năm 2006.

Một ngày ở Hàn Quốc, chúng tôi đi lầm đường cách xa chỗ khách sạn của chúng tôi vài dãy phố. Trời tối khi chúng tôi hỏi đường nhưng không mấy ai nói được tiếng Anh. Cuối cùng một anh sinh viên đi tới, anh chỉ cho chúng tôi hướng đi tới khách sạn nhưng ngần ngại: “Dễ bị lạc lắm vì có vài chỗ rẽ phải và rẽ trái… và bây giờ đã khuya rồi nên rất khó đi khi trời tối, các ông có thể bị lạc lần nữa.” Thế là anh ta đề nghị đi cùng chúng tôi tới khách sạn để chắc rằng chúng tôi sẽ không bị lạc nữa. Chúng tôi bước đi khoảng mười lăm phút tới khách sạn. Khi chúng tôi cám ơn người sinh viên, Bill đề nghị anh ta ăn tối với chúng tôi nhưng anh từ chối vì cần về nhà. Lúc đó chúng tôi thấy rằng anh ta phải đi ngược lại và trở lại chỗ chúng tôi bị lạc.

Việc là một thanh niên sẵn lòng giúp người lạ cho dù phải đi ngược lại trong đêm tối đã gây xúc động cho cả hai chúng tôi. Bill bảo tôi: “Khi một thanh niên của một quốc gia hành động như vậy, nước đó có tương lai. Quốc gia đó có ‘Ðẳng Cấp Thế Giới (World Class).’”

Theo Bill Gates: “Ðẳng Cấp Thế Giới” không phải là nền kinh tế mạnh hay có bao nhiêu triệu phú hoặc tỷ phú, bao nhiêu đại học, nhà chuyên môn mà đẳng cấp thế giới là về cách công dân xứ đó hành động ra sao.”

Lâm Quang Dũng

Bài viết, video, hình ảnh đóng góp cho chuyên mục vui lòng gửi về [email protected]
Thích và chia sẻ bài này trên