Chủ đề

(Bạn đọc) - Trong ý tưởng đề cao vai trò của báo chí, từ những năm 1798, người ta đã gọi báo chí là Quyền lực thứ Tư (Fourth Power). Đây là khái niệm có ý nghĩa biểu trưng cho sức mạnh chi phối, tác động của báo chí đối với đời sống xã hội. Trải qua hàng mấy thế kỉ, tới nay, báo chí vẫn giữ trọng trách là thông tin sự kiện, phản biện xã hội, tạo dư luận xã hội.

Tự do báo chí ở Việt Nam: Đang bị "bóp nghẹt" hay "thả nổi"

Tự do báo chí ở Việt Nam: Đang bị "bóp nghẹt" hay "thả nổi"

Cùng với sự phát triển của xã hội hiện đại, ngày nay, người đọc không chỉ dễ dàng tiếp cận thông tin trên các loại hình báo chí truyền thống mà còn có thể tìm kiếm thông tin qua các trang website, blog cá nhân và mạng xã hội như Facebook. Theo môt tài liệu điều tra xã hội học của một cơ quan nghiên cứu và phát triển thông tin truyền thông thì tỉ lệ người dân tiếp cận thông tin qua các phương tiện truyền thông ở Việt Nam như sau: 65% từ truyền hình, 24% từ Internet, 6% từ báo in, 5% từ đài phát thanh. Xu thế hiện tại còn cho thấy, các trang mạng đang dần lấn chiếm khách hàng của các loại hình thông tin khác do có ưu thế thông tin ở đó đa dạng, phong phú, tươi mới hơn. Thống kê của Tech In Asia cho biết, riêng cư dân Facebook Việt có đến 15 – 20 triệu. Trong lúc đó, công tác quản lí nhà nước về truyền thông chỉ mới chú mục đến báo hình, báo nói, báo in còn báo mạng thì tỏ ra bị động, lúng túng khiến cho người ta đặt câu hỏi: Tự do báo chí ở Việt Nam đang bị “bóp nghẹt” như những gì một số tổ chức, cá nhân thiếu thiện chí đưa ra hay đang bị “thả nổi” như những gì đang diễn ra?

Theo báo cáo mới đây nhất về hoạt động báo chí ở Việt Nam, tính tới tháng 2 năm 2013, số lượng cơ quan báo chí in trên cả nước là 812 với 1084 ấn phẩm (trong đó có 197 cơ quan báo chí in và 615 tạp chí). Ngoài ra, có 67 đài phát thanh, truyền hình Trung ương và địa phương. Trong lĩnh vực thông tin điện tử, cả nước có 74 báo, tạp chí điện tử. Có thể coi đây là những diễn đàn ngôn luận chính thống. Bởi các cơ quan báo chí đang hoạt động này đều được Nhà nước cấp phép, có cơ quan chủ quản, có đội ngũ phóng viên được công nhận và địa chỉ hoạt động rõ ràng. Điều quan trọng hơn hết là các thông tin đăng tải đều được kiểm duyệt theo luật báo chí. Tuy nhiên, với tính chất hoạt động như hiện nay, các cơ quan ngôn luận này đang “chết mòn” vì sự khô cứng, lệ thuộc thông tin và bị luật bó buộc. Để thu hút được độc giả có những tờ báo, trang báo, tạp chí điện tử chính thống hóa mình thành những tờ báo, trang tin “lá cải”. Còn đọc giả thì dần rời xa họ để đến với mạng internet.

Các trang mạng đang dần lấn chiếm khách hàng của các loại hình thông tin khác...

Các trang mạng đang dần lấn chiếm khách hàng của các loại hình thông tin khác...

Ngoài các cơ quan báo chí đưa tin tức chính thống, theo tổng hợp thống kê mới đây, tính riêng lĩnh vực thông tin điện tử, cả nước có 1174 trang thông tin điện tử tổng hợp đang hoạt động như CafeF.vn, Vietstock.vn,…Các cơ quan quản lý nhà nước cũng cho rằng đây không phải là cơ quan báo chí nhưng hoạt động như một cơ quan báo chí. Hầu như những trang thông tin tổng hợp kiểu như vậy đều sao chép, sử dụng thông tin từ các trang báo chính thống. Tuy vậy, với chức năng hoạt động hạn hẹp của mình, các trang thông tin điện tử hiện này cũng đang “ngắc ngoải” bởi sự nghèo nàn trong việc cung cấp thông tin do nó không được phép có đội ngũ phóng viên với những bài viết như báo chí chính thống. Đôi khi, các trang thông tin điện tử tổng hợp này cố tình lách luật bằng cách dẫn nguồn bài viết từ các trang tin nước ngoài hay đưa những bài viết của phóng viên mình lên, hoặc lấy tin từ những nguồn không chính thức trôi nổi trên mạng để thu hút lượng truy cập của độc giả và bị tuýt còi.

Những gì báo chí chính thống và các trang tin điện tử mang lại đã không làm hài lòng độc giả, khiến họ thay đổi thói quen khai thác thông tin sang các trang blog cá nhân hoặc các trang mạng xã hội. Có thể nói, các thông tin mang quan điểm cá nhân xen lẫn tính thời sự tại các trang này đang “lên ngôi”. Ở Việt Nam hiện có 336 mạng xã hội như vậy hoạt động. Đây là những trang chia sẻ thông tin mang tính cá nhân, những bài viết mang tính chủ quan. Loại hình này đang nở rộ vì không những được cung cấp dịch vụ miễn phí mà thông tin đăng tải không bị kiểm duyệt. Tuy nhiên, chính vì những thông tin ẩn mình dưới cái bóng “quan điểm cá nhân” và không được xác minh sẽ là một bài toán khó đối với các cơ quan quản lý nhà nước.

Có thể thấy, công tác quản lý nhà nước đối với báo chí chính thống hiện nay đang được thắt chặt trong khi các trang thông tin điện tử tổng hợp thì công tác quản lý có phần lỏng lẻo do Nhà nước chưa đủ sức quản lý. Còn với các trang mạng xã hội thì gần như bị “thả nổi”. Trong tương lai, người đọc sẽ lựa chọn cách khai thác thông tin từ những trang như vậy nhiều hơn là báo chí chính thống. Khi đó báo chí chính thống tự mình đánh mất vai trò cung cấp tin tức cho các trang blog cá nhân và mạng xã hội. Trên con đường không chính thống này, tin tức không được kiểm duyệt sẽ sai lệch, thậm chí có những thông tin bịa đặt, bôi nhọ kích động với dụng ý xấu. Điều này đã và đang diễn ra một cách ngang nhiên trên một số blog ở Việt Nam mà không hề hấn gì!

Nhà báo ở Việt Nam tác nghiệp

Nhà báo ở Việt Nam tác nghiệp

Cuối cùng, nếu cho rằng tự do báo chí trong nước đang bị “bóp nghẹt” như những thông tin của các tổ chức thiếu thiện chí đã nói là hoàn toàn sai sự thật và vu khống, mà phải nói rằng, tự do báo chí hiện nay đang bị “thả nổi” với sự nở rộ của các trang blog cá nhân, mạng xã hội. Mới đây, trả lời đài BBC ông Phạm Chí Dũng đã nhận xét thế này: “Cuối năm 2012 tôi cũng ngạc nhiên về chuyện này, tôi rất ngạc nhiên là trong thời gian tôi bị bắt đã xảy ra nhiều chuyện. Bởi vì trước khi tôi bị bắt, tôi nhớ là không có chuyện các bloggers muốn viết gì thì viết. Có thể nói là viết gần như tự do và kể cả thể hiện quan điểm chính kiến của mình, kể cả đối với các nhóm lợi ích, nhóm này, bè nọ, phái kia. Nhưng sau khi tôi ra khỏi trại giam và được đình chỉ điều tra, thì có thể nói tôi thấy tình hình giống như là tự do đến mức chưa từng thấy”. Tôi rất ngạc nhiên”.

Đây sẽ là trách nhiệm của các nhà chức trách trong việc quản lý thông tin báo chí trong thời gian tới./.

Quỳnh Như
(Bài viết thể hiện văn phong và quan điểm riêng của tác giả). 

Bài viết, video, hình ảnh đóng góp cho chuyên mục vui lòng gửi về [email protected]
Thích và chia sẻ bài này trên