Chủ đề

(Kinh tế) - “Nữ hoàng hột vịt” Phạm Thị Huân – Giám đốc công ty trứng sạch Ba Huân mới đây đã phải cầu cứu Thủ tướng vì nguy cơ bị “cá mập” VinaCapital “thôn tính”. Đằng sau lời kêu cứu này, liệu có ẩn khuất chăng? Chuyện gì đang xảy ra với doanh nghiệp này nói riêng và doanh nghiệp Việt nói chung hiện nay? Đâu là thủ đoạn được nhà đầu tư sử dụng?


Hiện nay, có không ít doanh nghiệp Việt Nam đã bị nhà đầu tư nước ngoài thâu tóm dưới hình thức hợp tác, rót vốn. Cách đây không lâu, Bác sĩ Nguyễn Hữu Hùng – nhà sáng lập hệ thống bệnh viện tư Hoàn Mỹ đã có những chia sẻ đắng lòng sau khi hợp tác với quỹ đầu tư VinaCapital. Từ một người điều hành doanh nghiệp mang tính cá nhân, tự quyết và tự chủ, ông Nguyễn Hữu Tùng buộc phải chấp nhận luật chơi mà các nhà đầu tư đã vạch sẵn, với nhiều điều khoản phức tạp mà mục tiêu cuối cùng là họ sẽ giành phần thắng và hả hê ngồi trên đống tiền từ việc bán bệnh viện này. Không chỉ bệnh viện Hoàn Mỹ mà Công ty Cổ phần Yến Việt cũng bị VinaCapital “nuốt gọn” sau 3 năm nhận vốn đầu tư.

vinacapital

Nếu doanh nghiệp Việt không có định chế tài chính và hành xử bất nhất phi chuyên nghiệp thì sớm muộn cũng bị “cá mập” nuốt chửng.

Gần đây nhất, doanh nghiệp trứng vịt Ba Huân cũng suýt trở thành “con mồi” của VinaCapital khi ký kết hợp tác. Cũng giống như những lần trước, VinaCapital đã sử dụng thủ đoạn rất tinh vi khi đưa ra hai bản hợp đồng Tiếng Anh và Tiếng Việt có nội dung không giống nhau. Cụ thể, trong bản hợp đồng Tiếng Anh, VinaCapital đưa ra tỷ suất hoàn vốn nội bộ (IRR) lên đến 22%/năm hoặc phải chuyển giao tối thiểu 51% cổ phần cho VinaCapital nếu công ty Ba Huân không đạt kết quả kinh doanh như quy định. Không lâu sau đó, Ba Huân đã phát hiện ra lỗ hổng này và quyết định hủy hợp tác để giữ công ty.
Tuy nhiên, con số 22% có phải một yêu cầu “vô lý” được quỹ đầu tư gài vào hợp đồng để chiếm đoạt công ty hay không? Trong khi trên thị trường, VinaCapital đã từng đầu tư vào Tập đoàn Masan và khách sạn Hilton. Sau khi thoái vốn, tỷ suất hoàn vốn nội bộ mà VinaCapital nhận lại lần lượt tương đương 86% và 26%. Với Công ty Cổ phần Ba Huân, tỷ suất sinh lời 22% được chủ doanh nghiệp đưa ra thương thảo với nhà đầu tư và hai bên đã đồng ý đặt bút ký. Sau một thời gian hợp tác nhận ra bất lợi, “nữ hoàng hột vịt ” lại lên báo trả lời rằng con số này là phi lý. Có thể đây là cách biện hộ cho việc ký kết hợp tác đầu tư mà thiếu thận trọng cũng như chưa đánh giá đúng mức độ quan trọng của điều khoản này của doanh nghiệp Ba Huân.

nuhoang

“Nữ hoàng hột vịt” Phạm Thị Huân lo ngại thương hiệu Ba Huân sẽ lọt vào tay doanh nghiệp nước ngoài.

Việc kiến nghị lên Thủ tướng của Ba Huân có thể là biện pháp phòng vệ cuối cùng khi nhận ra có nguy cơ mất “đứa con tinh thần”. Tuy nhiên, dưới góc độ pháp lý, hành động này không đúng bởi những tranh chấp thương mại giữa hai doanh nghiệp phải tự thoả thuận tại toà án hoặc trọng tài thương mại giải quyết. Giả sử Thủ tướng can thiệp vào vấn đề này, như đơn kiến nghị vừa qua, sẽ tạo ra một thông lệ không tốt khi sự độc lập xét xử của toà án bị ảnh hưởng. Tiền lệ xấu về sự bình đẳng của công dân trước luật pháp cũng được hình thành.

Hơn nữa, thực tế hiện nay có không ít chủ doanh nghiệp cho rằng mình là quan trọng nhất và quỹ đầu tư chỉ là cổ đông hạng 2. Họ quên rằng khi có nhà đầu tư mới thì cuộc chơi không còn là của một người mà là của nhiều người. Hai bên khi đó bình đẳng về quan hệ cổ đông chứ không còn là “kẻ ăn theo” như chủ doanh nghiệp nghĩ. Một cổ phần phổ thông của nhà sáng lập hay quỹ đều có có đầy đủ giá trị như nhau. Vì thế, sự chủ quan của chủ doanh nghiệp không chỉ thể hiện sự thiếu chuyên nghiệp mà còn tạo cơ hội để đối tác chiếm quyền kiểm soát.

chinhthucchiatay

Thương vụ hợp tác giữa doanh nghiệp trứng sạch Ba Huân và quỹ đầu tư VinaCapital kết thúc chóng vánh sau 6 tháng.

Trong mối quan hệ giữa chủ doanh nghiệp và quỹ đầu tư, vai trò của nhà tư vấnlà không thể thiếu. Ở các nước phát triển, một thương vụ đầu tư hay mua bán sát nhập bao giờ cũng có nhà tư vấn tài chính, luật sư giỏi chuyên môn và ngoại ngữ. Ở Việt Nam, nhiều chủ doanh nghiệp thường quá tự tin vào mình hoặc quá tiết kiệm nên thường bỏ qua yếu tố quan trọng này. Trong khi đó, một thương vụ kinh doanh có rất nhiều điều khoản phức tạp và cần phải đàm phán chi tiết, chặt chẽ. Nhà tư vấn tài chính là người đưa ra các điều khoản thương mại, giá trị công ty, các tình huống giả định, xây dựng kế hoạch kinh doanh sao cho sát với hiện trạng. Còn luật sư là người soạn thảo các điều khoản đó thành văn bản và làm việc cùng với tư vấn tài chính để luật hóa các điều khoản đàm phán.

Nếu nhà tư vấn không giỏi thì sẽ “toát mồ hôi hột” vì chủ doanh nghiệp “hứa lèo” về những điều khoản không thể thực hiện được. Có những lúc người chủ “tính sao trên trời” với quỹ đầu tư mà không biết hậu quả của việc đó. Có những lúc nhà tư vấn phải chấp nhận là người “thất tín” và “nhận đòn”, hay nói cách khác là “kẻ xấu” thay cho chủ doanh nghiệp trong quá trình đàm phán để bảo vệ quyền lợi cho họ…

trung

Theo VinaCapital, đầu tư vào ngành trứng với Ba Huân là thương vụ bất thành đầu tiên của VinaCapital trong vòng 10 năm qua.

Tuy nhiên, trong thương vụ Ba Huân, ta không hề thấy bóng dáng của các nhà tư vấn. Vì vậy khi nhận ra khả năng kinh doanh thực tế không đáp ứng được các điều khoản hợp đồng và có nguy cơ mất công ty, Ba Huân mới cuống cuồng lên kêu gào với truyền thông và nhờ sự can thiệp của Chính phủ để được chấm dứt hợp đồng. Rõ ràng, doanh nghiệp này đang bộc lộ sự thiếu chuyên nghiệp trong mối quan hệ hợp tác cũng như sự yếu kém của mình trong khâu tổ chức, quản lý của mình.
Trong nền kinh tế hội nhập toàn cầu và cách mạng, không doanh nghiệp nào có thể cất cánh và trở nên thịnh vượng mà không tham gia vào thị trường vốn, thị trường tài chính. Hơn nữa, nước ta đã ký kết Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) với nhiều cơ hội mới cho kinh doanh. Đặc biệt là khi các thương vụ M&A và rót vốn đầu tư ngày càng phổ biến thì doanh nghiệp Việt cần phải học cách làm việc và hành xử với quỹ đầu tư và nhà tư vấn một cách chuyên nghiệp, đúng luật.

Nếu biết sử dụng định chế tài chính, quỹ đầu tư cùng nhà tư vấn giỏi, doanh nghiệp có thể lột xác rất nhanh. Còn nếu cứ hành xử bất nhất phi chuyên nghiệp, dùng thuyền thúng bơi ra đại dương như Ba Huân thì với sự phát triển ngày càng lớn của thị trường tài chính, truyền thông và pháp lý, những chủ doanh nghiệp như thế này sẽ mãi mãi ở trong “ao làng” mà ôm nuối tiếc về thời vàng son xưa cũ hoặc bị “cá mập” nuốt chửng.

Nhật Hạ 

Bài viết, video, hình ảnh đóng góp cho chuyên mục vui lòng gửi về [email protected]
Thích và chia sẻ bài này trên