Chủ đề

(Án oan sai) - Sẽ chẳng có sự bồi thường nào có thể bù đắp được những thiệt hại mà người bị oan sai phải chịu. Nhưng nếu có oan sai thì cần phải đưa ra trách nhiệm cá nhân, trách nhiệm bồi thường của các cơ quan làm oan sai.

Ông Nguyễn Thanh Chấn bên người thân và hàng xóm (Ảnh: Người lao động)

Ông Nguyễn Thanh Chấn bên người thân và hàng xóm (Ảnh: Người lao động)

Hiện nay vẫn có nhiều cái nhìn chưa đầy đủ về việc nếu vụ án được xác định là oan sai thì cơ quan nào phải bồi thường, cá nhân nào phải chịu trách nhiệm. PV Infonet đã có cuộc phỏng vấn với luật sư Hoàng Cao Sang, Trưởng Văn phòng luật sư Hoàng Việt Luật (Đoàn Luật sư TP.HCM) về vấn đề này.

Thưa luật sư, dư luận đang rất quan tâm nếu có kết luận ông Nguyễn Thanh Chấn đã bị kết án oan thì ai là người phải chịu trách nhiệm?

Theo nguyên tắc thì cơ quan nào có quyết định cuối cùng về việc ông Chấn bị tội oan thì cơ quan đó phải chịu trách nhiệm. Qua thông tin báo chí nêu, vụ án đã được xét xử qua 2 cấp, cấp cuối cùng là Tòa án Nhân dân Tối cao phiên phúc thẩm đã ra phán quyết cuối cùng y án sơ thẩm, cấp phúc thẩm năm 2004 đã phán quyết ông Chấn tù chung thân.

Theo khoản 2 điều 32, Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước quy định, Toà án cấp phúc thẩm có trách nhiệm bồi thường thiệt hại trong các  trường hợp sau đây: Trường hợp thứ nhất, Toà án cấp phúc thẩm tuyên bị cáo có tội nhưng Toà án xét xử theo thủ tục giám đốc thẩm, tái thẩm huỷ bản án phúc thẩm và đình chỉ vụ án vì người đó không thực hiện hành vi phạm tội;

Trường hợp thứ 2, Toà án cấp phúc thẩm tuyên bị cáo có tội nhưng Toà án xét xử theo thủ tục giám đốc thẩm, tái thẩm huỷ bản án phúc thẩm để điều tra lại mà sau đó bị can được đình chỉ điều tra, đình chỉ vụ án vì không thực hiện hành vi phạm tội;

Trường hợp thứ 3, Toà án cấp phúc thẩm tuyên bị cáo có tội nhưng Toà án xét xử theo thủ tục giám đốc thẩm, tái thẩm huỷ bản án phúc thẩm để xét xử lại mà sau đó bị cáo được tuyên là không có tội vì không thực hiện hành vi phạm tội.

Như vậy có nghĩa là nếu phiên tòa xét xử tái thẩm dẫn đến kết quả phán quyết ông Nguyễn Thanh Chấn vô tội thì Tóa án Nhân dân Tối cao sẽ là cơ quan có trách nhiệm bồi thường thiệt hại với ông Nguyễn Thanh Chấn. Đồng thời, việc xem xét trách nhiệm cá nhân do TAND tối cao xem xét với những cá nhân ra phán quyết sai.

Luật sư nghĩ sao về những hậu quả của vụ án này và những vụ án oan sai khác?

Nếu việc kết án oan sai của các phiên tòa trước là có thật thì đã dẫn đến những hậu quả rất lớn cho gia đình ông Nguyễn Thanh Chấn. Bản thân ông Chấn phải vào tù, mất danh dự, mất quyền công dân, mất đi thu nhập hàng ngày, vợ ông Chấn vì vậy mà phát bệnh, con ông Chân vì búa rìu dư luận mà phải bỏ học giữa chừng… Thiệt hại quá to lớn! Thật sự không có gì có thể bù đắp được những thiệt mà gia đình ông Chấn gánh chịu 10 năm qua.

Nhưng cũng rất may mắn, các phiên tòa trước đã không tuyên phạt ông Nguyễn Thanh Chấn hình phạt tử hình. Nếu tuyên phạt tử hình mà án đã được thi hành rồi thì việc bàn luận, xét xử lại cũng chỉ là vô nghĩa.

Như vậy, có thể nói “rất may” là ông Nguyễn Thanh Chấn không bị tuyên phạt, thi hành án tử hình?

Tôi nhớ mãi chi tiết mà một báo nêu đó là ông Chấn trở về thắp hương cho bố ông là liệt sĩ và nói: “Bố ơi, con tạ ơn bố vì bố là liệt sĩ mà con không bị kết án tử hình, để hôm nay con được về với bố”. Chua xót quá!

Với hành vi mà ông Chấn bị kết tội nếu không có tình tiết giảm nhẹ, theo khung hình phạt của Bộ Luật hình sự chắc chắn sẽ phải bị kết án tử hình và 10 năm qua bản án đã được thi hành rồi. Được như giờ cũng là điều may mắn với cá nhân ông Chấn và gia đình.

Luật sư có nghĩ chúng ta dần dần bỏ án tử hình, bởi chí ít cũng có thể giúp những người oan sai có đường trở về?

Án tử hình tôi đã lên án từ lâu, tôi cho rằng không nên giữ án tử hình. Ở những nước văn minh đa phần họ đã bỏ, số chưa bỏ thì rất ít áp dụng. Các nước văn minh họ có công nghệ cao, chuyên môn tốt mà họ còn cho rằng tử hình oan rất nhiều, 1/7 là oan. Nghĩa là cứ trong 7 chuyến xe thì sẽ có 1 chuyến tử nạn. Bạn dám đi trên những chuyến xe đó không?

Việt Nam mình hạn chế cả về công nghệ, cả về chuyên môn, vì vậy, khả năng chết oan rất cao. Chúng ta sẽ đặt câu hỏi là nếu bỏ án tử hình thì tội phạm sẽ tăng thì sao? Qua nghiên cứu, các nước bỏ án tử hình tôi phạm không tăng. Để hạn chế tội phạm thì chúng ta phải tăng cường giáo dục, tăng cường tuyên truyền pháp luật, tăng cường những biện pháp ổn định xã hội, kinh tế… chứ không phải tử hình nhiều là tội phạm ít. Chúng ta lên án hành vi giết người là độc ác, mà chúng ta lại phải tước bỏ mạng sống của người phạm tội thì đó là nghịch lý.

Quay trở lại vấn đề, nếu vụ án được xét xử theo thủ tục tái thẩm mà tòa tuyên ông Chấn vô tội thì việc bồi thường sẽ tính như thế nào?

Như tôi đã nói ở trên, những thiệt hại đối vỡi những người bị án oan sai là vô cùng to lớn. Nó bao gồm những thiệt hại trực tiếp và thiệt hại gián tiếp. Đằng sau những hậu quả pháp lý của một vấn đề bao giờ cũng có những hệ lụy kéo theo. Nói hình tượng như người xưa là “bát nước đã đổ xuống rồi thì không thể hớt đầy trở lại”. Như vậy để đền bù lại tất cả những gì đã mất của người chịu án oan sai là không thể. Theo quy định của pháp luật hiện hành thì vấn đề bồi thường đối với những thiệt hại trực tiếp của người bị kết an oan sai được quy định như sau:

Thứ nhất, bồi thường thiệt hại do tài sản bị xâm phạm theo điều 45 Luật Trách nhiệm bồi thường Nhà nước (Luật TNBTNN). Tại đây, quy định về những tài sản bị phát mại, bị hư hỏng, khoản tiền đã nộp cho nhà nước… do không sử dụng là hậu quả của việc kết án, quyết định oan sai…

Thứ 2, thiệt hại do thu nhập thực tế bị mất hoặc bị giảm sút quy định tại điều 46 Luật TNBTNN. Nếu do ông Chấn bị bắt bị kết án oan sai dẫn đến thu nhập thường xuyên của ông bị mất thì Nhà nước sẽ bồi thường phần bị mất đó. Ví dụ trước khi bị bắt ông Chấn thu nhập 10 triệu đồng/ tháng thì sẽ phải bồi thường mức tương ứng. Còn nếu không xác định được phải căn cứ vào mức thu nhập trung bình của người lao động ở khu vực đó để bồi thường.

Thứ 3, bồi thường thiệt hại do tổn thất về tinh thần theo quy định của điều 47 Luật TNBTNN. Có nhiều trường hợp cụ thể được quy định chi tiết tại điều này. Riêng với trường hợp ông Chấn mỗi ngày bị tạm giam, tạm giữ, chấp hành hình phạt tù sẽ được tính bằng 3 ngày lương tối thiếu. Như vậy ông Chấn có thể sẽ được riêng bồi thường tinh thần tính công thức sau: 1150000/22x 3650 ngày (nếu mặc định là 10 năm tròn). Riêng tiền bồi thường thiệt hại tinh thần Nhà nước phải bồi thường khoảng gần 200 triệu đồng. Ngoài ra, nếu bị xâm phạm về sức khỏe ông Chấn được bồi thường thiệt hại tinh thần do xâm phạm sức khỏe không quá 30 tháng lương tối thiểu.

Thứ 4, các thiệt hại khác nếu người oan sai chết, tổn thương sức khỏe, tài sản bị thu giữ, danh dự được quy định tại điều 48, 49, 50, 51 Luật TNBTNN. Đối với bồi thường danh dự phải công khai xin lỗi cải chính trên các phương tiện thông tin đại chúng và trực tiếp xin lỗi cải chính công khai tại nơi cư trú…

Để đảm bảo quyền lợi cho mình, ngay sau khi có quyết định của Hội đồng thẩm phán xác định ông Chấn không phạm tội thì gia đình ông Chấn nên nhờ những người hiểu biết pháp luật tính toán, tư vấn những thủ tục pháp lý cần thiết để không bị thiệt thòi một lần nữa.

Xin cảm ơn luật sư!

(Infonet)

Bài viết, video, hình ảnh đóng góp cho chuyên mục vui lòng gửi về banbientap@nguyentandung.org
Theo dõi NGUYENTANDUNG.ORG qua FB, G+:
Thích và chia sẻ bài này trên:
Chia sẻ facebook
Ý kiến bạn đọc