Chủ đề

(Kinh tế) - Hoạt động mua bán và sáp nhập (M&A) doanh nghiệp ở Việt Nam đang được xem là kênh đầu tư hấp dẫn, đồng thời là yếu tố quan trọng thúc đẩy tái cấu trúc nâng cao hiệu quả và sức cạnh tranh của nền kinh tế, doanh nghiệp.

Nhưng từ câu chuyện “đứt gánh nửa đường” của khoản đầu tư 32,5 triệu USD giữa Quỹ đầu tư VinaCapital và Công ty cổ phần Ba Huân cho thấy doanh nghiệp (DN) Việt Nam còn non kinh nghiệm tham gia thị trường này.

Dây chuyền sản xuất trứng của Công ty cổ phần Ba Huân tại huyện Bình Chánh, TP.HCM

Dây chuyền sản xuất trứng của Công ty cổ phần Ba Huân tại huyện Bình Chánh, TP.HCM

“Gỡ mìn” bản hợp đồng

Tính đến cuối tháng 1-2018, VinaCapital đã rót vào Việt Nam khoảng 1,8 tỉ USD cho các danh mục đầu tư của mình, “khẩu vị” đầu tư của quỹ này khá đa dạng. Thời gian gần đây, VinaCapital bắt đầu quan tâm đến lĩnh vực thực phẩm, tuy nhiên đại diện quỹ thừa nhận chưa có nhiều công ty đạt đến quy mô như Ba Huân để hấp dẫn nhà đầu tư. Và sau khoản đầu tư trị giá 32,5 triệu USD, VinaCapital đã dừng đầu tư vào Ba Huân sau những lùm xùm về tỉ suất lợi nhuận 22% và mới ký hợp đồng tiếng Anh.

Trao đổi với PV, ông Lê Đức Nghĩa, tổng giám đốc gỗ An Cường, một DN cũng nhận khoản đầu tư 30 triệu USD từ quỹ đầu tư, cho biết các quỹ đầu tư luôn đặt lợi nhuận lên hàng đầu cho nên DN gọi vốn luôn tỉnh táo trước các điều kiện. Trái với Ba Huân, đến nay khoản đầu tư của DN này khá thuận lợi, theo ông Nghĩa, một phần nhờ sự chuẩn bị kỹ lưỡng trước khi đặt bút ký hợp đồng.

Theo ông Nghĩa, để chuẩn bị cho thương vụ với quỹ đầu tư quan trọng nhất là phải đọc kỹ điều khoản hợp đồng và chỉ ký khi có hai hợp đồng tiếng Việt – Anh. DN này đã chấp nhận chi 3% giá trị đầu tư để thuê đội tư vấn là một công ty kiểm toán tham vấn hợp đồng và thêm 20.000 USD cho một luật sư trong ngành “gỡ mìn” lại bản hợp đồng. ““Gỡ mìn” là cách nhìn ra những ziczac có thể thành “bẫy” trong các hợp đồng quốc tế” – ông Nghĩa nói.

Theo ông Phan Đức Hiếu – phó viện trưởng Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế trung ương (CIEM), mua bán DN đem lại hai khả năng cho một DN, vừa có thể tận dụng vốn mới để mở rộng thị trường, nâng tầm DN. Nhưng mặt khác, mở cửa cho một nhà đầu tư vào, DN cũng sẽ có rủi ro biến mình từ nhà đầu tư đang từ đa số thành thiểu số, mất quyền kiểm soát DN.

“Để có cách ứng xử với các tình huống này cần có một khung pháp lý của Nhà nước và sự chuẩn bị một cách chuyên nghiệp của DN” – ông Hiếu nói.

Câu chuyện về sự đổ vỡ của thương vụ VinaCapital với Ba Huân được các nhà đầu tư thị trường M&A Việt Nam “phiếm chỉ” như một kinh nghiệm trong đàm phán hợp đồng.

Câu chuyện về sự đổ vỡ của thương vụ VinaCapital với Ba Huân được các nhà đầu tư thị trường M&A Việt Nam “phiếm chỉ” như một kinh nghiệm trong đàm phán hợp đồng.

Định giá là rào cản

Tại diễn đàn M&A Việt Nam 2018 tổ chức chiều 8-8 ở TP.HCM, câu chuyện về sự đổ vỡ của thương vụ VinaCapital với Ba Huân được các nhà đầu tư thị trường M&A Việt Nam “phiếm chỉ” như một kinh nghiệm trong đàm phán hợp đồng.

Theo ông Lê Viết Anh Phong – phó tổng giám đốc phụ trách dịch vụ tư vấn tài chính, Công ty Deloitte Việt Nam, khi làm việc ở các thương vụ có quy mô khác nhau, tiếp xúc nhiều nhà đầu tư khác nhau và thách đố của nhà tư vấn gặp phải chính là định giá. Người bán lại so sánh tương đồng với các giao dịch, không đủ thông tin, cơ sở để đưa ra định giá, rồi các điều kiện, các thời hạn… thông tin sẵn có để đưa ra định giá là gì. Còn bên mua, muốn giá hợp lý, phải tham khảo các nguồn thông tin đa dạng và biết so sánh giá trên thị trường.

“Đó cũng là lý do trong 5 thương vụ được nghiên cứu, chưa đến 2 thương vụ được chốt, đây là tỉ lệ thấp và nó đánh giá mức độ năng động của thị trường. Do đó, hiểu được những thách thức, gia tăng độ chính xác giữa các bên sẽ thúc đẩy các hoạt động M&A hiệu quả hơn” – ông Warrick Cleine, chủ tịch kiêm tổng giám đốc KPMG Việt Nam, nói.

Vẫn hấp dẫn

Theo các nhà đầu tư, tăng trưởng của thị trường M&A Việt Nam đang được đánh giá tích cực dù quy mô thị trường vẫn ở mức trung bình trong khu vực Đông Nam Á. Các giao dịch ở thị trường Việt Nam chủ yếu là ở quy mô nhỏ 5-6 triệu USD, chiếm đến 90% số lượng.

Quy mô M&A tại Việt Nam bây giờ đã bằng Indonesia, Malaysia và trong thời gian tới thị trường M&A Việt Nam sẽ lớn hơn nhiều 2 thị trường này

Quy mô M&A tại Việt Nam bây giờ đã bằng Indonesia, Malaysia và trong thời gian tới thị trường M&A Việt Nam sẽ lớn hơn nhiều 2 thị trường này

TS Young Sup Joo – cựu bộ trưởng Bộ DN Hàn Quốc – cho rằng với quy mô dân số đang tiến đến 100 triệu dân, tỉ trọng dân số trẻ và tầng lớp trung lưu tăng nhanh, Việt Nam đang được đánh giá là thị trường hấp dẫn, vì vậy các thương vụ M&A tiếp tục thực hiện mục tiêu tiếp cận và mở rộng thị trường.

Theo ông Dominic Scriven – chủ tịch Công ty quản lý quỹ Dragon Capital, 10 năm trở lại đây, môi trường M&A Việt Nam đã thay đổi rõ nét và sự thay đổi này còn tiếp tục biến động theo hướng nhu cầu thị trường Việt Nam và tăng yếu tố chọn lọc hơn trong các hoạt động M&A. “DN Việt Nam cần suy nghĩ kiếm các nhà đầu tư để tăng sự cạnh tranh của mình chứ không thể suy nghĩ mình phải làm chủ và sợ mất DN. Quy mô M&A tại Việt Nam bây giờ đã bằng Indonesia, Malaysia và trong thời gian tới thị trường M&A Việt Nam sẽ lớn hơn nhiều 2 thị trường này” – ông Dominic Scriven nói.

Dự báo trong năm 2018, nguồn vốn M&A vào Việt Nam sẽ tiếp tục đến từ các thị trường châu Á như Hàn Quốc, Nhật Bản… Với các hiệp định thương mại đã được ký kết, Việt Nam vẫn là nơi quan tâm của các nhà đầu tư, đặc biệt là Hàn Quốc, Nhật Bản. Ngoài ra, các nhà đầu tư Trung Quốc cũng quan tâm đến thị trường Việt Nam và mở rộng đầu tư tại đây.

“Về lĩnh vực, hàng tiêu dùng, thực phẩm thức uống sẽ có triển vọng rất cao. Khung pháp lý ngày càng được hoàn thiện cũng khuyến khích đẩy mạnh vào lĩnh vực công nghệ, dược và bất động sản, trong đó phân khúc khách sạn, nhà hàng thu hút rất nhiều nhà đầu tư” – đại diện KPMG Việt Nam nói.

Họ rất chuyên nghiệp còn mình

Ông Nguyễn Hữu Tùng, người sáng lập Tập đoàn y khoa Hoàn Mỹ (hiện là phó chủ tịch Hội Hành nghề y tư nhân TP.HCM), cho biết năm 2009 ông chọn VinaCapital làm đối tác đầu tư vào Tập đoàn y khoa Hoàn Mỹ.

Thời điểm đó, VinaCapital “rủ” thêm quỹ DWS Vietnam Fund của Deustche Bank “rót” 20 triệu USD để sở hữu 44% cổ phần của Hoàn Mỹ. Định hướng của VinaCapital sau ba năm là Hoàn Mỹ phải phát hành cổ phiếu, nếu không họ sẽ ra khỏi Hoàn Mỹ. Để đạt được điều này, mục tiêu lợi nhuận theo từng năm phải đạt các con số tương ứng là 60 tỉ đồng, 90 tỉ đồng và 150 tỉ đồng.

Thế nhưng, mục tiêu này không đạt được như mong muốn đề ra. Chỉ sau hơn một năm “sống chung”, các bên xảy ra nhiều xung đột đến mức khiến các bên phải “ly thân” tìm kiếm cổ đông chiến lược và Hoàn Mỹ sau đó được chuyển nhượng cho một công ty nước ngoài với giá 100 triệu USD.

Nguyễn Hữu Tùng, người sáng lập Tập đoàn y khoa Hoàn Mỹ

Nguyễn Hữu Tùng, người sáng lập Tập đoàn y khoa Hoàn Mỹ

Trả lời PV ngày 8-8, ông Tùng khẳng định: “Hồi xưa do đầu tư quá nhiều dẫn đến nợ nần rất lớn, trong khi doanh thu của các bệnh viện không có. Ý định ban đầu của tôi lúc ấy là hợp tác để thoát nợ và việc quỹ này vào cứu cho tập đoàn bên bờ vực bị ngân hàng siết nợ”.

Ông Tùng ví von sự hợp tác giữa tập đoàn và VinaCapital, DWS Vietnam Fund giống như một “cuộc hôn nhân”, tưởng chừng như hợp nhau nhưng cuối cùng buộc phải “ly thân” vì các xung đột về định chế, kiến thức pháp luật, ngôn ngữ, tầm nhìn, tư duy… ở hai nền kinh tế khác nhau. “Có sự không thống nhất về ngôn ngữ, hiểu sai hoặc đôi khi cố hiểu theo cách của mình. Về pháp luật, một bên họ rất chuyên nghiệp, sòng phẳng, còn mình còn nhiều bất cập dẫn đến va chạm. Tất cả những điều trên là bắt buộc trong kinh doanh nhưng do không có sự chuẩn bị kỹ lưỡng nên khi vào cuộc chơi chúng tôi hoảng hồn” – ông Tùng nói.

Liệu có chuyện nhà đầu tư cố tình “gài” các điều khoản “bóp cổ” nhằm mục đích thâu tóm hay không? Ông Tùng cho rằng trước khi đi đến quyết định các bên đều phải có bài toán thảo luận. Ví dụ tăng trưởng bao nhiêu phần trăm bắt buộc phải có nghiên cứu thị trường chứ không thể chỉ là điều khoản từ một chiều. “Do mình không hiểu mới gọi là gài, còn đó là tất cả các định chế về kinh doanh. Kinh doanh là sự thi thố” – ông Tùng nói và thừa nhận ở thời điểm đó từ chiến lược kinh doanh đến kiến thức pháp luật của ông không bài bản và còn mang nặng nét văn hóa tiểu nông. Điều này gây sự cản trở rất nhiều trong quá trình hợp tác cùng phát triển.

“Mình làm việc rất nhiều nhưng tại sao họ lại thắc mắc, tại vì mình không có sự chuyên nghiệp, không giúp ích cho sự tăng trưởng. Đó là những cái chưa đúng và hôm nay phải tìm cách vượt qua nếu muốn còn tiếp tục cùng hợp tác với nước ngoài, nếu muốn ra biển lớn” – ông Tùng nhìn nhận.

Với kinh nghiệm của bản thân, ông Tùng khuyên các nhà đầu tư trong nước phải xác định rõ mục tiêu nếu muốn tìm kênh hợp tác đầu tư với đối tác nước ngoài, bắt buộc phải nâng tầm hiểu biết của bản thân hoặc phải tìm được nhà thương thuyết, tư vấn để bảo vệ quyền lợi, cần tìm những luật sư có tầm, người thực sự am hiểu luật lệ quốc tế. Ngoài ra, hiện nay có rất nhiều quỹ quốc tế đầu tư, do đó đã chấp nhận chơi phải hiểu, chấp nhận định chế quốc tế để cùng nhau phát triển.

“Thực tế với các nhà đầu tư quốc tế, cơ bản họ rất rõ ràng minh bạch. Đây là cuộc chơi, hơn thua là khả năng thương thuyết quốc tế của mình phải được cải thiện” – ông Tùng rút ra bài học.

Phó thủ tướng Vương Đình Huệ

Phó thủ tướng Vương Đình Huệ

Tư vấn pháp lý chưa như yêu cầu

Phát biểu tại diễn đàn M&A Việt Nam 2018, Phó thủ tướng Vương Đình Huệ cho rằng thương vụ Ba Huân cho thấy lĩnh vực tư vấn pháp luật, hoạt động kế toán kiểm toán, thẩm định giá chưa chất lượng như được yêu cầu.

Chia sẻ với các nhà đầu tư, Phó thủ tướng Vương Đình Huệ cho biết Chính phủ Việt Nam rất quan tâm đến M&A, đây là hoạt động phổ biến, thông thường nhưng trong bối cảnh của Việt Nam hiện nay rất quan trọng. Quá trình tái cơ cấu kinh tế tạo điều kiện cho hoạt động M&A diễn ra sôi động, ngược lại M&A cũng góp phần làm cho quá trình tái cơ cấu kinh tế Việt Nam diễn ra nhộn nhịp hơn.

“Một số nhà đầu tư đang để sẵn tiền trong tài khoản để chờ cơ hội đầu tư khi tăng trưởng kinh tế Việt Nam vẫn đang đà tăng trưởng 6-7%. Tôi tin vào một làn sóng phát triển DN mới, trong đó có cả M&A tại Việt Nam” – Phó thủ tướng khẳng định.

10,2 tỉ USD

Đó là tổng giá trị các thương vụ M&A tại Việt Nam trong năm 2017, tăng gần 10 lần so với năm 2009. Trong 6 tháng đầu năm 2018, giá trị các thương vụ M&A đạt trên 3,5 tỉ USD. Năm 2018, giá trị M&A có thể đạt 6,5-6,9 tỉ USD.

(Theo Tuổi Trẻ)

Bài viết, video, hình ảnh đóng góp cho chuyên mục vui lòng gửi về [email protected]
Thích và chia sẻ bài này trên